Ζεαξανθίνη (Zeaxanthin)

Περιγραφή

H Ζεαξανθίνη, πολύτιμο συστατικό που ανήκει στην οικογένεια των καροτενοειδών, διακρίνεται στις καροτίνες και ξανθοφύλλες. Η ζεαξανθίνη ανήκει στην ομάδα των ξανθοφυλλών, που συντίθεται από τα φυτά για τον χρωματισμό και την απορρόφηση του φωτός. Η ζεαξανθίνη αποτελεί την κύρια χρωστική που δίνει στη πάπρικα, στο καλαμπόκι, στο σαφράν και σε άλλα φυτά το χαρακτηριστικό χρώμα 1,2. Η ονομασία της προέρχεται από το Zea mais (το κοινό κίτρινο καλαμπόκι στο οποίο η ζεαξανθίνη παρέχει την κύρια κίτρινη χρωστική), και την ελληνική λέξη Ξάνθος, για το “κίτρινο”.

Δράση-χρήση        

Από τα πλέον 600 καροτενοειδή συστατικά που βρίσκονται στη φύση, μόνο δύο, η ζεαξανθίνη και η λουτεΐνη βρίσκονται στην ωχρά κηλίδα, στην υψηλότερη συγκέντρωση, κυρίως στον αμφιβληστροειδή, γι’ αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την καλή υγεία των ματιών. Η ζεαξανθίνη και η λουτεΐνη απορροφούν το μπλε φως και ενεργούν ως τα «εσωτερικά γυαλιά ηλίου», που μπορούν να μειώσουν τις ενδεχόμενες φωτοχημικές βλάβες που προκαλούνται από ακτινοβολία μικρού μήκους κύματος του ορατού φωτός 3. Η πρόσληψη λουτεΐνης και ζεαξανθίνης από τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά ή διατροφικά συμπληρώματα αυξάνει τη χρωστική οπτική πυκνότητα της ωχράς κηλίδας (MPOD) στα ανθρώπινα μάτια, που με τη σειρά της μειώνει τον κίνδυνο της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (AMD), μια πάθηση που μπορεί να είναι επιβλαβής για την όραση.

Διατροφικές Απαιτήσεις – Ασφάλεια 

Καθώς ο οργανισμός δεν μπορεί να παράγει ζεαξανθίνη, η κατάλληλη διατροφή είναι ο μόνος τρόπος για να παρέχει στο σώμα αυτό το ζωτικής σημασίας και ασφαλές αντιοξειδωτικό συστατικό. Θεωρείται ότι τα υψηλά επίπεδα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης στο αίμα μπορούν να φιλτράρουν το μπλε φως της ηλιακής ακτινοβολίας, προστατεύοντας τον αμφιβληστροειδή από τα βλαβερά μήκη κύματος του φωτός 3, 4. Άτομα που δεν λαμβάνουν ικανοποιητικές ποσότητες φρούτων & λαχανικών ενδέχεται να έχουν αυξημένο κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, λόγω έλλειψης καροτενοειδών, ενώ το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση τους. Η ζεαξανθίνη διατίθεται σε συμπληρώματα από 1 έως 10mg.

Ωφέλεια από την ευεργετική πρόσληψη συμπληρωμάτων με ζεαξανθίνη

Το μάτι είναι ένα σημαντικό αισθητήριο όργανο που απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα για μια υγιή και παραγωγική ζωή. Πολυάριθμες μελέτες έχουν εντοπίσει ότι η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη είναι ουσιώδη συστατικά για την υγεία των ματιών, με ρόλο πού έχει καθιερωθεί από επιδημιολογικές, κλινικές και παρεμβατικές μελέτες. Αποτελούν τις δυο κύριες χρωστικές ουσίες που βρίσκονται στον αμφιβληστροειδούς και προστατεύουν την ωχρά κηλίδα από τη ζημιά που προκαλείται από το μπλε φως και τις επιβλαβείς ελεύθερες ρίζες, βελτιώνοντας συγχρόνως και την οπτική οξύτητα. Μελέτες δείχνουν ότι τα υψηλά τους επίπεδα στον ιστό των ματιών συνδέονται με την καλύτερη όραση, ειδικά σε αμυδρό φως ή σε πολύ έντονο εκτυφλωτικό φως. Δίαιτες πλούσιες σε λουτεΐνη και ζεαξανθίνη φαίνεται να προστατεύουν από ασθένειες των ματιών, σχετικές με την ηλικία όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και ο καταρράκτης 11,12.

Ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (AMD)

Η Ωχρά κηλίδα είναι το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς, του βυθού του ματιού, με πληθώρα φωτοϋποδοχέων, που μετατρέπουν το φως άρα και την εικόνα σε ηλεκτρικά ερεθίσματα τα οποία μεταφέρονται με τα οπτικά νεύρα στον εγκέφαλο, ο οποίος τελικά συνειδητοποιεί την εικόνα για να «βλέπουμε» την ευκρινέστερη και κεντρική περιοχή μιας εικόνας καθώς και τις λεπτομέρειες. Η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την οξύτερη όραση, που είναι απαραίτητη  για την ανάγνωση, το γράψιμο, την οδήγηση τη νύχτα αλλά και για τη δυνατότητά μας να διακρίνουμε τα χρώματα. Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας AMD είναι μια κύρια διαταραχή του κεντρικού αμφιβληστροειδούς, σοβαρή αιτία απώλειας όρασης, που πλήττει γενικά τα άτομα άνω των 60 ετών 5, 6,7. Η σχετική με την ηλικία εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια χρόνια προοδευτική πάθηση που εμφανίζεται όταν αλλοιώνεται ο ιστός στην ωχρά κηλίδα, με αποτέλεσμα η κεντρική όραση να θολώνει, οι ευθείες γραμμές να φαίνονται κυματιστές και να δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε τα χρώματα. Καθώς η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια βαθμιαία, ανώδυνη απώλεια της όρασης, που είναι κατά ένα μεγάλο μέρος αθεράπευτη, είναι σημαντικό να γίνεται ό,τι είναι δυνατόν για την πρόληψή της. Οι αιτίες περιλαμβάνουν περιβαλλοντικούς παράγοντες (διατροφή χαμηλή σε φρούτα, ψάρια,  λαχανικά, έκθεση σε υπεριώδες φως), ενώ η γήρανση, η υπέρταση, το κάπνισμα και οι γενετικές προδιαθέσεις αποτελούν κύριους παράγοντες κινδύνου. Αυξανόμενος αριθμός ερευνών δείχνει ότι η υψηλή πρόσληψη λουτεΐνης και ζεαξανθίνης παίζει ρόλο στη μείωση του κινδύνου ηλικιακής εκφύλισης  ωχράς κηλίδας (AMD), την πιο κοινή αιτία τύφλωσης σε ηλικιωμένους στον δυτικό κόσμο.

Μελέτη διαπίστωσε ότι τα άτομα με διατροφή υψηλής περιεκτικότητας σε τροφές πλούσιες σε ζεαξανθίνη, όπως το σπανάκι, το λάχανο, το μπρόκολο, έχουν έως και 50% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καταρράκτη. Η μελέτη AREDS 8 έδειξε ότι ο συνδυασμός λουτείνης-ζεαξανθίνης με ψευδάργυρο, β-καροτίνη, βιταμίνες C και E μπορεί να επιβραδύνει τη πρόοδο της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.

Η AREDS2 (Age Related Eye Disease Study2) 4,9  ήταν μια επίσης αξιοσημείωτη πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη, που σχεδιάστηκε για να αξιολογήσει τις επιπτώσεις από του στόματος συμπληρωμάτων διατροφής με λουτεΐνη και ζεαξανθίνη σε συνδυασμό με βιταμίνες και ψευδάργυρο, για τη θεραπεία της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας και του καταρράκτη. Η μελέτη AREDS2  διήρκεσε 5 χρόνια και συμμετείχαν περίπου 4000 άτομα 50-88 ετών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα συμπληρώματα που περιέχουν λουτεΐνη και ζεαξανθίνη μπορεί να επιβραδύνουν την εξέλιξη της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.

Βελτίωση Οπτικής Επίδοσης και ταχύτητας επεξεργασίας εικόνας

Η τελική οπτική απόδοση είναι συνυφασμένη με το πόσο καλά βλέπουμε μικρές λεπτομέρειες και κατά πόσον μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ των διαφόρων αντικειμένων και να ανακτηθεί ένα θέαμα μετά από μια έντονη λάμψη φωτεινού φωτός.                  Αναδυόμενα στοιχεία δείχνουν ότι η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη, παίζουν ρόλο στην οπτική απόδοση, καθώς δημιουργούν ένα φίλτρο στην ωχρά κηλίδα, πάνω από το τμήμα του αμφιβληστροειδούς που είναι υπεύθυνο για τη λεπτομερή όραση. Αυτό το φίλτρο μπλοκάρει το μπλε φως και τη σκοτοδίνη από το έντονο φως, το οποίο με τη σειρά του αυξάνει την ανεκτικότητα της όρασης στα έντονα λαμπερά φώτα. Η συμπλήρωση με λουτεΐνη και ζεαξανθίνη έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την όραση στην καθημερινότητά μας, ιδιαίτερα όταν τα μάτια μας «προκαλούνται» από  το έντονο φως, όπως το ηλιακό, το φλας της κάμερας ή το φως από εκτυφλωτικούς προβολείς τη νύχτα. Επιπλέον είναι προφανές ότι η ταχύτητα της επεξεργασίας είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό του οπτικού συστήματος. Συχνά μια αντίδραση συμπεριφοράς σε ένα οπτικό ερέθισμα πρέπει να είναι ταχύτερη από  ότι η συνειδητή αντίληψη του ερεθίσματος, όπως συμβαίνει με πολλά σπορ (π.χ. τένις, μπέιζμπολ), στην οδήγηση, αλλά και στην εκτέλεση γνωστικών λειτουργιών όπως η ταχύτητα ανάγνωσης. Η οπτική ψυχοφυσική παρέχει ένα σχετικά απλό και ακριβές μέσο μέτρησης της οπτικής ταχύτητας επεξεργασίας που ονομάζεται λειτουργία χρονικής ευαισθησίας αντίθεσης (tCSF). Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι χρωστικές ουσίες της ωχράς κηλίδας (λουτεΐνη, μεσο-ζεαξανθίνη και ζεαξανθίνη) ενισχύουν την οπτική πυκνότητα (MPOD) που συσχετίζεται θετικά με την χρονική ευαισθησία αντίθεσης. Σε μελέτη 16 βρέθηκαν παρόμοιες συσχετίσεις κατά τον έλεγχο σε 102 νεαρά υγιή άτομα για 4 μήνες, με θετικά αποτελέσματα στην αύξηση της ταχύτητας επεξεργασίας εικόνας ακόμη και σε νεαρά υγιή άτομα.

Βελτίωση δημιουργίας καταρράκτη

Με την πάροδο της ηλικίας ενδέχεται να θολώσει ο φακός του ματιού λόγω συσσώρευσης στην επιφάνειά του ουσιών, που προκύπτουν από διάφορες διαδικασίες οξείδωσης, με αποτέλεσμα τη δημιουργία καταρράκτη, που δυσχεραίνει την όραση. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η λήψη τροφών πλούσιων σε λουτεΐνη και ζεαξανθίνη μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καταρράκτη, καθώς τα δύο αυτά συστατικά έχουν μια προστατευτική επίδραση έναντι της ανάπτυξης του καταρράκτη. Μελέτη έδειξε ότι διατροφή πλούσια σε λουτεΐνη και ζεαξανθίνη σχετίζεται με μειωμένη επικράτηση πυρηνικού καταρράκτη σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας 10,13,14 .

Τροφές πλούσιες σε ζεαξανθίνη                                                                                                  

Η ζεαξανθίνη όπως και η λουτεΐνη βρίσκονται σε μια ποικιλία από φρούτα και λαχανικά, κυρίως στα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά όπως το σπανάκι, το καλαμπόκι, το κατσαρό λάχανο, τα κίτρινα και πορτοκαλί φρούτα και λαχανικά, ιδιαίτερα στις πορτοκαλί πιπεριές αλλά και στα ψάρια, στο σολομό και αυγά.

 Αλληλεπιδράσεις-Αντενδείξεις                                                                                            

Δεν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις ή αντενδείξεις που σχετίζονται με την κατανάλωση ζεαξανθίνης.

Σε ποια προϊόντα θα το βρείτε:

VisionAde

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Διαβάστε Περισσότερα

“Lutein + Zeaxanthin Content of Selected Foods”. Linus Pauling Institute, Oregon State University, Corvallis. 2014. Retrieved 20 May 2014.

Junghans A, Sies H, Stahl W (2001): macular pigments lutein and zeaxanthin as blue light filters studied in liposomes. Arch Biochem Biophys 2001:Jul 15:39(2):160-4

Krinsky NI, Landrum JT, Bone RA. Biologic mechanisms of the protective role of lutein and zeaxanthin in the eye. Annu Rev Nutr. 2003; 23: 171-201.

Age-Related Eye Disease Study 2 Research G. Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) randomized clinical trial. JAMA. 2013; 309(19):2005-2015.

Antioxidant status and neovascular age-related macular degeneration. Eye Disease Case-Control Study Group. 1993. Arch Ophthalmol 111:104-109.

Aleman TS, Duncan JL, Bieber Ml, et al. Macular pigment and lutein supplementation in retinitis pigmentosa and usher syndrome. 2001. Invest Ophthalmol Vis Sci 42:1873-1881.

Berendschott TT, Goldbohm RA, Klopping WA et al. Influence of lutein supplementation on macular pigment, assessed with two objective techniques. 2000. Invest Ophthalmol Vis Sci 41:3322-3326.

Massacesi AL, Faletra R, Gerosa F, Staurenghi G, Orzales N. The effect of oral supplementation of macular carotenoids (lutein and zeaxanthin) on the prevention of age-related macular degeneration: An 18 month follow up study. 2001. IOVS 42: S234.

The Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2): Lutein/Zeaxanthin for the treatment of age-related cataract: AREDS2 Randomized Trial Report No. 4. JAMA Ophthal.

Chew EY, SanGiovanni JP, Ferris FL, Wong WT, Agron E, Clemons TE, Sperduto R, Danis R, Chandra SR, Blodi BA, Domalpally A, Elman MJ, Antoszyk AN, Ruby AJ, Orth D, Bressler SB, Fish GE, Hubbard GB, Klein ML, Friberg TR, Rosenfeld PJ, Toth CA, Bernstein P. Lutein/zeaxanthin for the treatment of age-related cataract: AREDS2 randomized trial report no. 4. JAMA Ophthalmol. 2013 Jul; 131(7):843-50.

Moeller SM, Voland R, Tinker L, Blodi BA, Klein ML, Gehrs KM, Johnson EJ, Snodderly DM, Wallace RB, Chappell RJ, Parekh N, Ritenbaugh C, Mares JA; CAREDS Study Group. Associations between age-related nuclear cataract and lutein and zeaxanthin in the diet and serum in the Carotenoids in the Age-Related Eye Disease Study,an Ancillary Study of the Women’s Health Initiative.Arch Ophthalmol.2008 Mar;126(3):354-64.

Abdel-Aal el-SM, Akhtar H, Zaheer K, Ali R. Dietary sources of lutein and zeaxanthin carotenoids and their role in eye health. Nutrients. 2013 Apr 9; 5(4):1169-85.

Bernstein PS1, Li B2, Vachali PP3, Gorusupudi A4, Shyam R5, Henriksen BS6, Nolan JM7. Lutein, zeaxanthin, and meso-zeaxanthin: The basic and clinical science underlying carotenoid-based nutritional interventions against ocular disease. Prog Retin Eye Res. 2016 Jan;50:34-66

Vu H. T. V., Robman L., Hodge A., McCarty C. A., Taylor H. R. Lutein and zeaxanthin and the risk of cataract: the melbourne visual impairment project. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2006; 47(9):3783–3786.

Delcourt C., Carrière I., Delage M., et al. Plasma lutein and zeaxanthin and other carotenoids as modifiable risk factors for age-related maculopathy and cataract: the POLA study. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2006; 47(6):2329–2335.

Bovier E. R., Renzi L. M., Hammond B. R. A double-blind, placebo-controlled study on the effects of lutein and zeaxanthin on neural processing speed and efficiency. PLoS ONE. 2014; 9(9).

Nicole K. Scripsema, Dan-Ning Hu, Richard B. Rosen. Lutein, Zeaxanthin and meso-Zeaxanthin in the Clinical Management of Eye Disease. J Ophthalmol. 2015: 865179. Published online 2015 Dec 24.

Sommerburg O, Keunen J.E.E., Bird A.C., Van Kuijk F.J.G.M. Fruits and vegetables that are sources for lutein and zeaxanthin, the macular pigment in human eyes. Br J Ophthalmol 1998; 82: 907-910.